Srbija, geografski mala zemlja, ima, ma šta mnogi mislili o tome, mnogo velikih fudbalskih klubova. Od onih predratnih, koji su bili veliki dok se sadašnji najveći nisu ni u najluđim kazamatskim snovima njihovih osnivača pojavljivali kao možebitna relanost, od prestoničkih BSK i Velike Srbije, potonje Jugoslavije, od prečanskog ponosa, naše Stare Dame, novosadske Vojvodine, i oba velika Radnička, niškog i kragujevačkog, koji su, uz mnoge druge (Šumadija iz Kragujevca, Bačka iz Subotice, Radnički Sombor, Borac Čačak, FK Bečej, Mačva Šabac, Hajduk Kula, Sloboda Užice...), stariji od sadašnjih rivala koji nose epitet ,,večiti'', igrao se fudbal u zemlji Srbiji u klubovima koji su tradiciju, ime i istoriju, ma kakva ona bila, radnička ili građanska, nosili časno i za nju se borili pošteno. Ipak, ma šta mislili o njima, posleratne beogradske večite rivale, danas i zauvek, svetski fudbal doživljava kao jedine validne predstavnike Srbije na međunarodnoj fudbalskoj sceni. 

Kada smo imali veliku zemlju, pokojnu Jugoslaviju, prvo Kraljevinu, a zatim veselu zapadno-istočniju verziju ,,komunizma sa ljudskim likom'', kao najveći protivnici beogradskih klubova, prvo sportski, a zatim i iz drugih razloga, profilisali su se klubovi iz Hrvatske, konkretno dva najveća hrvatska nogometna kluba, splitski Hajduk i zagrebački Dinamo. Ali, koliko god se činilo da svi mečevi ,,velike četvorke'' nose podjednak naboj i tenzije, mora se istaći da beogradski derbi i sve-hrvatska inačica istog nemaju u tome vremenu podjednak značaj. Ako Dinamo tuče Hajduka, do sledećeg meča, on je najbolji hrvatski tim, bez obzira na stanje na tabeli. Ako Patrizan pobedi Zvezdu, on je samo najbolji tim SR Srbije, jer su oba beogradska kluba bili magnet za navijače iz cele zemlje, i nisu, do početka nacionalnog buđenja, shvatani kao samo i jedino srpski klubovi, ma kako to danas predstavljala njihova u nazad vidovita rukovodstva. 

Prvobitni grb Crvene Zvezde, značka iz 1945. godine
Osnovana u polupanoj sali Staroga DIFa od strane neumornih i neispavanih aktivista neke nove, crvene stvarnosti Beograda i Srbije, u martu 1945. (dok su bombe i meci još fijukali Sremom i srpska mladost nepotrebno ginula po ravnici jureći Vermaht u bici koju nije sama ni trebala, ni mogla da dobije, ali se velikom svetu veliki vođa pokazivao i kao novoproglašeni Maršal, pa je valjda tako moralo da bude),  fudbalska sekcija Fiskulturnog društva Crvena Zvezda dobila je na korištenje predratni stadion Jugoslavije, i ponela je i njene boje, crvenu i belu. Trošne drvene tribine privukle su beogradsku mangupariju, a trofejni fudbal koji je usledio, pribavio je timu i popularnost van granica matičnog grada, koja ne jenjava ni u vreme kada je osnovna deviza svih pravih poznavalac i prijatelja fudbala ,,Support Your Local Fotball Club''. Za Zvezdu jesu navijali mahom Srbi, ali nije bila samo i jedino srpski klub, jer je svojom uspešenošću privukla gotovo pola za fudbal zainteresovane publike velike Jugoslavije. 


Jedan od prvih grbova Partizana
Legendarni grb Partizana
Sa druge strane, kao odgovor na klub koji je osnovala omladina, iskusniji partijski kadar oktobra iste godine, oslonjen na promišljenost generala-tridesetogodišnjaka, osnovao je Zvezdi i večitog rivala, vojni klub, Partizan. U želji da novi klub automatski postane i dominantan, u njega je preseljena gotovo celokupna postava HAŠK Građanskog iz Zagreba (okosnica reprezentacije NDH), pod izgovorom služenja vojnoga roka. Takav tim, podržan u početku samo od vojnoga vrha, dobio je stadion BSKa, ali je akcijaštvom začas sebi podigao Stadion JNA, potonji Hram fudbala. Kao, pre svega, armijski klub, sa odrednicom ,,jugoslovensko'' koja još uvek stoji u imenu sportskoga društva, i kao takav, privlačio je prvo specifičnu, a posle još specifičniju publiku: prvo, mrki oficiri i u vojsci i pri vojsci zaposleni, a posle, potpuna parodija početka, prvobitni prestonički pankeri i anarhisti, koji su početkom osamdesetih i stvorili legendarni Veliki Jug (do skraćivanja trbine zarad povećanja kapaciteta i udobnosti Istoka). 

Beogradski večiti postali su veliki i moćni, trofejni i uspešni, i ostaju i do dan-danas večiti pretplatnici na sve titule i trofeje u domaćem fudbalu. Dali su velike zvezde, igrače i rukovodioce, odigrali velike i legendarne mečeve, proslavili SFRJ u Evropi i svetu, ali su živeli i postojali, kao i danas, samo da od komšije sa Topčidera i susjeda iz bratsko-jedinstvene SR Hrvatske budu bolji. 



Sve to vremo, u Splitu je postojao klub koji su osnovali splićani-praški studenti, klub čiji počeci su živopisno i srdačno opisani u seriji Miljenka Smoje, ,,Velom mistu''. Hajduk, klub koji je bio šampion Kraljevine u više navrata, pa zatim na otoku Visu branio čast od Italijana porobljene, a od Pavelića 


prodane Dalmacije, igrajući kao predstavnik jugoslovenskih oružanih snaga još tokom Drugog svetskog 
rata legendarne mečeve pred prepunim tribinama stadiona na Zapadu, stekao je simpatije Vrhovnog komandanta, koji mu je dopustio da sa svojim imenom (ali, ipak, sa u skladu epohe modifikovanim grbom) nastavi takmičenje u novoformiranom fudbalskom ligaškom takmičenju druge Jugoslavije (novosadskoj Vojvodini, osnovanoj 1914, a zabranjivanoj i 1918, i 1941, to nije dozvoljeno:- klubu je promenjeno - srećom, samo nakratko- ime u Sloga, iako su mudri partijski funkcioneri predlagali i da klub ponese prosocijlastičko i napredno ime FK Kombajn). 

Grbovi HAŠK Građanskog i Dinama
Istra Partija koja je prigrlila Hajduka, u Zagrebu je zabranila 1. HAŠK Građanski (Prvi hrvatski akademski športski klub Građanski), zbog njegovog neprekinutog rada u toku zločinačkog režima NDH (dva puta bio i prvak NDH, 1941. i 1943, kup osvojio 1941.), i gradu nametnula jedan ,,novi'' klub, sa ambicijom da on postane velik i voljen. Začudo, od samoga početka, sa novoformiranim Dinamom, (koji je sa imenom imao dosta sreće, jer je samo poneo imena već postojećih Dinama iz Moskve i Kijeva, iako je bilo entuzijasta koji su, kao i u slučaju Vojvodine, predlagali nonsensna imena, tipa NK Šrafciger Zagreb), tako je i bilo.

Naslovna strana prvog jugoslovenskog
albuma sa sličicama fudbalera, 1960.
O legendarnim mečevima timova velike četvorke, ja sam samo slušao, i ni jednoga se, zbog svoje godine proizvodnje, osim Partizanovog debakla u meču sa Dinamom u Kvalifikacijama za Ligu šampiona 1997, u potpunosti ne sećam. Da sam ih kao vrlo mali gledao, vrlo je moguće, jer je legendarni Telefunkenov televizor bio centar mog sveta, a muški deo ukućana nije propuštao nikakve sportske prenose, od boksa i šaha, do svakog vida i forme fudbala koje je emitovana direktno u etar sa nekog od brojnih sportskih borilišta SFRJ. Slušao sam o čokoladicama Šampion, u kojima su 1960. po prvi puta izašle sličice fudbalera, tada ne cele lige, nego samo najvećih klubova, nisu bile samolepljive, nego je svaku posebno trebalo u album zalepiti. Slušao sam kasnije, a potvrdio još i iz više izvora, da je sličica Dinamovog Mladena Ramljaka bila prava retkost, oko koje su se ispredale legende, koliko je bilo teško dobiti baš nju. Moj tata je kao predškolac znao sve fudbalere iz albuma, a članove porodice nije razlikvoa još uvek baš najbolje. Mogao je da pomeša dvojicu rođenih deda, ali da zameni nekoga od prvoligaških fudbalera, to nikako.  

Odrastavši uz magični sanduk na tavanu porodične kuće, u kome je otac brižljivo sačuvao sve brojeve Tempa, i uz telvizijske programe RTSa i HRTa devedesetih, ubrzo sam o istoriji i povijesti četiri jugoslovenska fudbalska giganta znao sve. Forsirani do ludila, posebno Tuđmanov projekat Kroacija (zbog kojeg sam u hrvatskoj ligi kao dete uvek više simpatisao Dalmatince, jer su bili autsajderi) i SPSov Partizan i post-Bari-Tokio Zvezda, bili su nešto o čemu sam mogao da razgovaram na ravne časti sa ljudima koji se iz direktnih prenosa i ličnih odlazaka na utakmice sećaju tih legendarnih rivalstava. Obožavao sam, i još uvek volim, da slušam starije dok pričaju o nekim velikim asovima, o pojedinim velikim mečevima, o fudbalskoj, nogometnoj i onoj trećoj strani cele priče. Znam sve o atmosferi na Starom placu kod Plinare u Splitu, o gostovanjima uz beogradske večite na Poljud na koja su išli samo odabrani, o automobilima u moru, spaljenoj jugoslovenskoj zastavi, o poslednjem Kupu Maršala, o 13. maju 1990, o Maksimiru na kome je i počeo raspad države. Kasnije, moja manija sakupljanja slika i isečaka po internetu, izrodila je i zavidnu kolekciju fotografija sa mečeva ovih rivala. Dok sam je listao, reših da u nekom šarenom miksu, kako su i meni poslagane, najbolje podelim i sa čitaocima ovog, po svemu sudeći i ubrzo postajući, dominantno fudbalskog bloga. Ako ste navijači večitih rivala iz Majke Srbije ili Lijepe Naše, uživajte. Ako niste, kao što to nisam ni ja, pogledajte sa pažnjom slike nekog vremena u kome se, prateći fudbal, iz igre na zelenom terenu i dešavanja na trbinama, u 90 minuta i 45 godina, mogla pročitati i celokupna istorija i povijest jedne zemlje koje više nema.   

Srđan Orsić, Novi Sad, april 2012.





Dinamo - Zvezda na Maksimiru


Hajdukov legendarni Stari plac



1976, Beograd



Iako je u upotrebi sve do 1990. bio grb sa petokrakom zvezdom, u Splitu
se već 1971. jasno davalo do znanja koji je Hajdukov  povijesni grb

Novinarska objektivnost i idiotizam nisu ni onda birale ni vreme, ni mesto: savesni novinar Slobodne Dalmacije pokušava da izmisli aferu sa potencijlanim nacizmom navijača Hajduka, koji veze sa istinom nema - zastava se, naravno, ne ondosi na Dučea, a još je i ukrašena Hajdukovim grbom sa petokrakom

Istovremeno, na jugu Stadiona JNA


Partizna u Splitu, 196o-ih

Hajduk - Benfika 1971, postavljanje reflektora na Starom placu 
Brojno gostovanje BBB na JNA krajem osamdesetih, a u krupnom kadru jedna od prvih stranaca u jugoslovenskom fudbalu, Kinez Đia u dresu Partizana 





Meč je igran na Stadionu Crvene Zvezde, jer je na Stadionu JNA
u toku bila završna faza priprema za Dan Mladosti
Mark(O) Viduka u Beogradu, Partizan - Croatia 1-o, 1997.
Nogometaši Dinama napuštaju travnjak Stadiona JNA kao poraženi u duleu sa Partizanom, 1997.
Dinamo - Crvena Zvezda, 1946.
Dinamo - Crvena Zvezda, 1959.
Dinamo - Hajduk 1963.
Dianmo - Partizan 1985
Nakon meča Croatia - Partizan 5-0, 1997, Franjo Tuđman, bivši predsednik Partizana, i Robert Prosinečki, sadašnji trener Crvene Zvezde, u zagrljaju u svečlanoj loži maksimirskog stadiona
Dinamo - Crvena Zvezda, maj 1980.
Tim Partizana koji je 1997. pobedio zagrebačku Croatiu sa 1-0 u Beogradu, pogotkom Isailovića
Bora Đorđević u Partizanovom prugastom dresu protiv Dinama
Dinamo - Partizan 1971.
Torcida 1950, najstarija organizovana navijačka grupa u SFRJ (u Kraljevini Jugoslaviji, prvi registrovani klub navijača je iz 1937, u piotanju su navijači novosadske Vojvodine)




















Ivan Buljan
Navijači Zvezde u meču sa Dinamom




Ni visina nije opasnost, kada je u pitanju voljeni klub





Motel Lepenski vir, sponzor Hajduka, u pozadini, bakljada Torcide




Navijači Partizana
Torcida utrčava u teren, 1989, na meču sa Zvezdom



       nakon meča sa OFK Beogradom, automobili beogradskih tablica bivaju bačeni sa splitske rive u more


Magarac (tovar) posmatra fudbalski meč u Splitu





Uskaknje na teren, Split , 1969.
















Vladimir Beara, legenda Hajduka i Crvene Zvezde

Crvena Zvezda - Hajduk, Stadion JNA, 3.4. 1952.

Crvena Zvezda - Hajduk, Stadion JNA, 3.4. 1952.

Crvena Zvezda - Hajduk, Stadion JNA, 3.4. 1952.

Crvena Zvezda - Hajduk, Stadion JNA, 3.4. 1952.

                                        prekid na Poljudu 1989, Hajduk - Crvena Zvezda
Autobus sa Delijama u Splitu 1989. 
Hajduk - Partizan, prekid meča
 Hajduk - Partizan, 25.3.1956.

 Hajduk - Partizan, 25.3.1956.

 Hajduk - Partizan, 25.3.1956.
 Hajduk - Partizan, 25.3.1956.  

Momčilo Vukotić  i Vedran Rožić

Додајте натпис

Stadion JNA pred meč sa Hajsukom 1976.
Tim Partizana koji je 1976. poražen od Hajduka na Stadionu JNA sa 6-1


Petar Borota u akciji u Splitu


Hajduk - Partizan na Poljudu

Slavlje igrača Hajduka

Torcida na finalu Kupa Maršala 1990.


Fudbaleri Partizana sa Titom


Hajduk - Zvezda 2.3.1952.

Hajduk - Zvezda 2.3.1952.

Hajduk - Zvezda 2.3.1952.  
Hajduk - Zvezda 4-1, 2.3.1959.

Torcida pokušava da preko terena dodđe do tribine sa Delijama, 1989.






Hrvatsko proljeće, 1971.

Dragan Mance matira golmana Splićana

Jusuf Hatunić









 Neredi na Stadionu JNA, 1979.




Zambata i Šoškić






Neredi u Splitu 1967, tuča navijača sa mornarima
4. Maj 1980, suze na Poljudu



Najopasnija stanica na putru Torcide ka Beogradu, Knin, čuven po svojim Delijama 




Finale 42. Kupa Maršala na Stadionu JNA


Hajduk - Partizan, na prepunom Starom placu

Derbiji su se gledali i sa skela splitskog porodilišta koje je građeno tih davnih godina


Karta više tražila se kad god u Spli dođu beogradski klubovi

Fudbaleri Hajduka istrčavaju orno na teren, svesni devize koja se ispod AVNOJevskog grba vidi ispisana belom farbom na paroli: SPORT NIJE LUKSUS NEGO PORTEBA


Na prepunom maksimirskom stadionu, telima omladinaca i omladinki
ispisano ime najvećeg sina naših naroda i narodnosti

Partizanu verni zagrepčani i jagodinski navijači iz Svetozareva :)

Na fotografiji sa Omladinskog stadiona u Beogradu, uvek verni navijači Bilih iz Požarevca 

Muje iz Doboja sa pobrojanim Partizanovim titulama šampiona Jugoslavije   

U finalu Kupa Maršala, Hajduk je bodrila i grupa navijača iz Zemuna,
sa zastavom ,,Napred sinovi sunca - navijači iz Zemuna'' 

1984, na novosagrađenom stadionu u Gradskom vrtu u Osijeku, Hajduk je zbog kazne kao domaćin dočekao moskovski Dinamo u Kupu Uefa. Na prvoj slici, vidi se velika zastava navijača Hajduka iz Srpske Atine - crveno-plava na kockice, sa natpisom NOVOSAĐANI
Navijač Hajduka iz Smedereva, koji je upkos svim zbivanjima ostao veran Bilima i nakon rata u bivšoj Jugoslaviji (prisustvovao meču Hajduk - Šibenik 2006.), sa svojim ,,belim petlom'' - ,,bilim pivcom'' na utakmici Hajduka sedmadesetih














0

Додајте коментар

Учитавање